چه چیزی ارزش اتوماسیون دارد

در فصل ۰.۱۱ یک بک‌لاگ ساختی و عمداً گفتیم قضاوت نکن، فقط جمع کن. حالا وقتش رسیده. چهار سؤال، و هر کار را با هر چهارتا بسنج:

• ۱. تکرار — چند بار؟ کاری که ماهی یک بار انجام می‌شود تقریباً هیچ‌وقت ارزش ساختن ندارد. کاری که روزی سه بار انجام می‌شود، حتی اگر کوچک باشد، دارد.
• ۲. زمان — هر بار چقدر می‌خورد؟ ولی نه فقط دقیقه. کارِ پنج‌دقیقه‌ای که تمرکزت را می‌شکند، گران‌تر از کارِ بیست‌دقیقه‌ای است که یک‌جا انجامش می‌دهی.
• ۳. قاعده‌مندی — می‌شود توضیحش داد؟ این مهم‌ترین معیار است. اگر وقتی می‌خواهی توضیحش بدهی مدام می‌گویی «بستگی دارد»، هنوز آماده‌ی سپردن نیست.
• ۴. تحمل خطا — اگر غلط انجام شود چه می‌شود؟ یک گزارش داخلیِ غلط را می‌شود درست کرد. یک فاکتور غلط که برای مشتری رفته، نه.

و رابطه‌شان جمع ساده نیست. معیار سوم و چهارم دروازه‌اند: اگر کاری قاعده‌مند نباشد، هرچقدر هم تکراری باشد جواب نمی‌دهد. اگر تحمل خطا صفر باشد، هرچقدر هم وقت‌گیر باشد نباید بدون بازبینی سپرده شود.

حساب ساده‌ای که همه می‌کنند: «هفته‌ای ۳۰ دقیقه می‌گیرد، سالی ۲۶ ساعت. ساختنش یک روز طول می‌کشد. پس می‌ارزد.»

این حساب خوش‌بینانه است، به دو دلیل:

• ساخت هیچ‌وقت یک بار نیست. دور اول کار می‌کند ولی خروجی‌اش آن چیزی نیست که می‌خواستی. دور دوم بهتر است. دور سوم روی ورودی واقعی می‌شکند. «یک روز» معمولاً یعنی سه روزِ پراکنده.
• صرفه‌جویی صفر نمی‌شود، کم می‌شود. کاری که ۳۰ دقیقه می‌گرفت، بعد از اتوماسیون ۵ دقیقه می‌گیرد — چون هنوز باید اجرا کنی و خروجی را نگاه کنی. صرفه‌ات ۲۵ دقیقه است، نه ۳۰.

حساب واقع‌بینانه‌تر: هزینه‌ی ساخت را دو برابر کن، صرفه را ۲۰ درصد کم کن. اگر با این حساب هنوز می‌ارزد، واقعاً می‌ارزد.

و حالا آن چیزی که تقریباً هیچ‌کس در حساب اولش نمی‌آورد.

به‌خاطر بسپار هر اتوماسیونی که می‌سازی، یک چیز تازه است که باید نگه‌داری‌اش کنی. اتوماسیون‌ها می‌پوسند: قالب فایل عوض می‌شود، یک ستون اضافه می‌شود، سرویسی که به آن وصل بودی رفتارش را عوض می‌کند. کارِ دستی نمی‌پوسد.

پس معادله در واقع این است:

صرفه‌ی واقعی ← (زمانِ صرفه‌جویی‌شده) منهای (زمانِ ساخت) منهای (زمانِ نگهداری، هر سال)

و آن جمله‌ی آخر است که خیلی از اتوماسیون‌های «به‌صرفه» را غیراقتصادی می‌کند — مخصوصاً وقتی چند تا از آن‌ها داری و هر کدام گاهی خراب می‌شود.

یک نشانه‌ی عملی: هرچه اتوماسیونت به چیزهای بیرونی وابسته‌تر باشد، نگهداری‌اش گران‌تر است. کاری که فقط با فایل‌های خودت کار می‌کند، کم می‌پوسد. کاری که به سه سرویس بیرونی وصل است، زیاد.

این بخش عمداً اینجاست، چون یکی از مفیدترین مهارت‌های این ماژول نساختن است.

• کاری که ماهی یک بار است و ۲۰ دقیقه می‌گیرد. سالی ۴ ساعت. ساختنش بیشتر طول می‌کشد و بعدش هم باید نگه‌داری‌اش کنی.
• کاری که هر بار «بستگی دارد». اگر نمی‌توانی قاعده‌اش را بنویسی، ایجنت هم نمی‌تواند حدسش بزند — فقط با اطمینان اشتباه می‌کند.
• کاری که خروجی‌اش باید بی‌نقص باشد و کسی هم بازبینی نمی‌کند. دروازه‌ی چهارم بسته است.
• کاری که خودِ انجام‌دادنش به تو اطلاعات می‌دهد. مثلاً مرور دستی فاکتورها که ضمنش می‌فهمی اوضاع فروش چطور است. اگر خودکارش کنی، آن فهمیدن هم می‌رود.
• کاری که قرار است تا سه ماه دیگر اصلاً حذف شود.

مورد چهارم از همه ظریف‌تر است و کمتر کسی به آن فکر می‌کند. بعضی کارهای «حوصله‌سربر» در واقع دارند به تو چیزی یاد می‌دهند.