منطق ایجنت‌ها

کار تکراری‌ات را یک‌بار طراحی کن تا خودش انجام شود — بدون اینکه برنامه‌نویس شوی.

قبل از هر چیز — این دوره چیست

تو همین الان چند تا اتوماسیون کوچک در کارت داری. فرمول Excel، قاعده‌ی خودکار ایمیل، قالب Word — هر سه یک منطق مشترک دارند: یک‌بار زحمت فکرکردن را می‌کشی، بعد خودش تکرار می‌شود.

ولی هر سه یک سقف مشترک هم دارند: فقط همان کاری را می‌کنند که از قبل برایشان تعریف شده. فرمول جمع می‌زند، ولی نمی‌تواند بخواند داخل فایل چه خبر است. این دوره درباره‌ی پله‌ی بعدی است — ایجنت: چیزی که می‌تواند فایل‌هایت را بخواند، بفهمد داخلشان چیست، و کار را انجام بدهد. پس از صفر شروع نمی‌کنی — همان منطقی را که بلدی یک پله بالاتر می‌بری.

مسیر ده ماژول است. اول می‌فهمی این سیستم‌ها چطور فکر می‌کنند و چرا گاهی پرت‌وپلا می‌گویند. بعد — و این هسته‌ی دوره است — یاد می‌گیری مسئله‌ی خودت را طوری طراحی کنی که بشود سپردش. بعد ابزار را در عمل به کار می‌بری، می‌فهمی کجا نباید به خروجی‌اش اعتماد کنی، و چطور از فایل‌ها و داده‌ات محافظت کنی. بعد بدون یک خط کد یک سیستم واقعی می‌سازی، هزینه‌اش را کنترل می‌کنی، و آخرش یک اتوماسیون کامل تحویل می‌دهی — با یک برنامه‌ی ۳۰ روزه که بعد از دوره تنهات نگذارد.

و چیزی که این دوره نیست: کلاس برنامه‌نویسی. کد می‌بینی و می‌فهمی چه کار می‌کند، ولی خودت نمی‌نویسی‌اش. دیتاساینتیست هم نمی‌شوی. چیزی که یاد می‌گیری از این دو پایدارتر است: اینکه چه کاری را می‌شود سپرد، به چه چیزی، و از کجا بفهمی درست انجام شده.

چطور شروع کنی

  1. از M0 شروع کن، به ترتیب. ماژول‌ها روی هم سوارند و هرکدام عمداً به قبلی‌اش برمی‌گردد. پریدن وسط دوره جواب نمی‌دهد — نه چون سخت‌گیری است، چون فصل بعدی فرض می‌کند قبلی را خوانده‌ای.
  2. اول بخوان، بعد نصب کن. تا فصل ۰.۶ فقط می‌خوانی و هیچ چیزی لازم نداری. کارِ عملی از ۰.۷ (حساب و دسترسی) و ۰.۸ (نصب) شروع می‌شود — آن دو را رد نکن، چون بقیه‌ی دوره رویشان بنا شده.
  3. تمرین‌ها را انجام بده، حتی فکری‌ها را. این جزوه اطلاعاتی نیست؛ هر فصل به یک کارِ واقعیِ خودت وصل است. تمرینِ نکرده یعنی فصلِ نخوانده. هر فصل چک‌لیست و پاسخنامه دارد تا خودت بسنجی.
  4. یک پوشه‌ی آزمایشی بساز و رویش کار کن. قاعده‌ی طلایی دوره: هرگز روی نسخه‌ی اصلِ فایل‌هایت امتحان نکن. کاملش در فصل ۰.۹.
  5. هرچه دیدی که تکراری است، بنویس. از همان فصل اول یک فهرست از کارهای تکراری خودت جمع می‌کنی (فصل ۰.۱۱). پروژه‌ی پایانی از همین فهرست بیرون می‌آید، پس هرچه پرترش کنی آخرش راحت‌تری.

دو چیز که در راه به کارت می‌آید: هر فصل شماره‌ی ثابت دارد (مثل ۱.۳) که از هر جای دوره می‌شود بهش ارجاع داد · فصل‌های مرجع برای خواندن در جلسه نیستند، برای وقتی‌اند که دنبال چیز مشخصی می‌گردی.

و اگر تازه رسیده‌ای یا وسط راه گم شده‌ای: از اینجا شروع کن مسیرت را می‌گوید، واژه‌نامه هر اصطلاح را در یک جمله، و نقشه‌ی مدل ذهنی کل دوره را در یک تصویر. همه‌ی ضمائم تهِ همین فهرست‌اند.

M0 شروع ۱۱ فصل · ۳ جلسه

این ماژول این گیر را باز می‌کند«نمی‌دانم این چیزها به چه کار من می‌آید، و از کجا شروع کنم.»

بعد از این ماژول می‌توانی

  • سه اتوماسیونی که همین حالا داری را نام ببری
  • بگویی ایجنت چه کاری می‌کند که چت‌بات نمی‌کند
  • ابزار را روی سیستم خودت نصب و اجرا کنی
  • یک پوشه‌ی به‌هم‌ریخته را به گزارش تبدیل کنی
  • یک بک‌لاگ از کارهای تکراری خودت داشته باشی

ابزار نصب است، یک کار واقعی انجام شد، بک‌لاگ پر است.

دو سؤال نمونه، برای اینکه بسنجی

  1. سه کار تکراری در هفته‌ی خودت نام ببر — کدامشان الان هم نیمه‌خودکار است؟
  2. یک کار را بگو که ایجنت می‌تواند و یک قاعده‌ی ثابت نمی‌تواند. چرا؟
M1 این سیستم‌ها چطور فکر می‌کنند ۴ فصل · ۲ جلسه

این ماژول این گیر را باز می‌کند«نمی‌فهمم چرا گاهی درست جواب می‌دهد و گاهی پرت‌وپلا.»

بعد از این ماژول می‌توانی

  • توضیح بدهی چرا ایجنت از خودش درمی‌آورد
  • بگویی حلقه‌ی ایجنت چه مراحلی دارد
  • بفهمی چرا وسط کار «فراموش می‌کند»
  • با یک فایل متنی برایش حافظه بسازی

ایجنت پیش‌بینی می‌کند، عمل می‌کند، فراموش می‌کند — و حافظه‌اش فایلی است که تو می‌دهی.

دو سؤال نمونه، برای اینکه بسنجی

  1. چرا ایجنت گاهی جوابِ مطمئنِ غلط می‌دهد؟
  2. اگر وسط یک session کیفیت افت کرد، اول چه چیزی را چک می‌کنی؟
M2 حل مسئله و طراحی راه‌حل ⭐ هسته‌ی دوره ۸ فصل · ۳ جلسه

این ماژول این گیر را باز می‌کند«می‌دانم ابزار وجود دارد، ولی نمی‌دانم مسئله‌ی خودم را چطور به آن تبدیل کنم.»

بعد از این ماژول می‌توانی

  • کارهای بک‌لاگت را رتبه‌بندی کنی و بگویی کدام ارزش ساختن دارد
  • برای یک کار، ابزار درست را انتخاب کنی (یا تصمیم بگیری نسازی)
  • یک spec کوچک بنویسی که «تمام شد» را تعریف می‌کند
  • کار بزرگ را به قدم‌های کوچک بشکنی
  • یک درخواست ضعیف را به قوی تبدیل کنی

طراحی قبل از prompt. نقشه، خودِ کار است.

دو سؤال نمونه، برای اینکه بسنجی

  1. از بک‌لاگت یکی را بردار: چهار معیار را روی آن بگذار، ارزش ساختن دارد؟
  2. یک کار بگو که جوابش «دستی انجامش بده» است. چرا؟
M3 ابزار در عمل ۶ فصل · ۲ جلسه

این ماژول این گیر را باز می‌کند«ابزار را دارم، ولی نمی‌دانم واقعاً چطور با آن کار کنم.»

بعد از این ماژول می‌توانی

  • یک session را از شروع تا نتیجه هدایت کنی
  • بدانی ایجنت چه چیزی از پروژه‌ات را می‌بیند
  • قبل از تأیید، پیشنهادش را بخوانی و آگاهانه رد یا قبول کنی
  • با یک فایل قانون رفتارش را یکدست کنی

ایجنت را با قانون و skill و نقش شکل می‌دهی؛ و قبل از «بله» می‌خوانی.

دو سؤال نمونه، برای اینکه بسنجی

  1. ایجنت می‌گوید می‌خواهد یک پکیج نصب کند. قبل از «بله» چه چیزی را می‌خوانی؟
  2. چه چیزی را باید در فایل قانون بنویسی و چه چیزی را هر بار بگویی؟
M4 مرزها و راستی‌آزمایی ۵ فصل · ۲ جلسه

این ماژول این گیر را باز می‌کند«نمی‌دانم به خروجی‌اش اعتماد کنم یا نه.»

بعد از این ماژول می‌توانی

  • قبل از شروع تشخیص بدهی کاری اصلاً جواب می‌دهد یا نه
  • بدانی روی داده‌ی فارسی کجا باید احتیاط کنی
  • با خطای انگلیسی گیر نکنی
  • شش حالت شکست را از نشانه‌شان بشناسی
  • بدون خواندن کد، خروجی را راستی‌آزمایی کنی

اعتماد را نمی‌شود فرض کرد؛ ساخته می‌شود — با تست، نه با احساس.

دو سؤال نمونه، برای اینکه بسنجی

  1. یک کار بگو که از پیش می‌دانی جواب نمی‌دهد — و بگو چرا.
  2. خروجی یک گزارش را گرفته‌ای. بدون خواندن کد، سه راه برای سنجیدنش بگو.
M5 محافظت ۵ فصل · ۲ جلسه

این ماژول این گیر را باز می‌کند«می‌ترسم چیزی را خراب کنم، یا اطلاعاتی را جایی بفرستم که نباید.»

بعد از این ماژول می‌توانی

  • کاری نکنی که برگشت نداشته باشد
  • کار را با git به عقب برگردانی
  • قبل از دادن هر فایل بدانی چه سطحی از اطلاعات را تحویل می‌دهی
  • بدانی کِی افشای استفاده از AI لازم است
  • بدانی کجا نباید بسپاری

ایجنت قدرت دارد؛ محافظت وظیفه‌ی توست، نه او.

دو سؤال نمونه، برای اینکه بسنجی

  1. قبل از دادن یک فایل اکسل کاری به ایجنت، سه سؤال از خودت بپرس.
  2. یک کار بگو که سپردنش به ایجنت اشتباه است، هرچند از پسش برمی‌آید.
M6 ساختن سیستم بدون کد ۸ فصل · ۲ جلسه

این ماژول این گیر را باز می‌کند«فکر می‌کردم برای ساختن هر چیزی باید برنامه‌نویسی بدانم.»

بعد از این ماژول می‌توانی

  • یک ساختار پوشه طراحی کنی که خودش منطق دارد
  • با فایل متنی حافظه و وضعیت بسازی
  • رفتار سیستم را با قانون فارسی تعریف کنی
  • یک جریان کار کامل با ورود و خروج طراحی کنی
  • یک سیستم بدون کد از صفر بسازی و به کار بیندازی

یک سیستم می‌تواند فقط ساختار باشد. تو الان یکی ساختی.

دو سؤال نمونه، برای اینکه بسنجی

  1. برای یک کار تکراری خودت، ساختار پوشه‌اش را روی کاغذ بکش.
  2. یک قانون بنویس که مشخص و قابل‌اجرا باشد — بعد بگو نسخه‌ی بدش چه شکلی بود.
M7 زیرساخت، پلن و هزینه ۷ فصل · ۱ جلسه

این ماژول این گیر را باز می‌کند«ایجنت کلمه‌هایی می‌گوید که هیچ نمی‌فهمم، و نمی‌دانم این کار چقدر برایم آب می‌خورد.»

بعد از این ماژول می‌توانی

  • واژه‌های سیستمی را بشناسی و در جواب ایجنت گم نشوی
  • بگویی کِی به سرور نیاز داری و کِی نه
  • کلید و رمز را درست نگه داری
  • بگویی با کدام پلن و ماهانه چقدر کار می‌کنی
  • جلوی سوختن پول را بگیری

این‌ها سواد است، نه تسک. لازم نیست انجامشان بدهی؛ لازم است نگنگی.

دو سؤال نمونه، برای اینکه بسنجی

  1. برای اتوماسیون خودت واقعاً به سرور نیاز داری؟ جوابت را توجیه کن.
  2. دو عادت بگو که هزینه‌ات را پایین می‌آورند.
M8 ساختن، خودکارکردن، تحویل‌دادن ۸ فصل · ۳ جلسه

این ماژول این گیر را باز می‌کند«یک بار ساختم، ولی نمی‌دانم چطور واقعاً خودکار و قابل‌استفاده شود.»

بعد از این ماژول می‌توانی

  • اسناد و داده را از صفر تا گزارش خودت ببری
  • از عکس و رسید داده‌ی ساختاریافته بگیری
  • خروجی را به جایی برسانی که واقعاً استفاده می‌شود
  • اتوماسیونت را زمان‌بندی و واقعاً خودکار کنی
  • بفهمی وقتی بی‌صدا خراب شده
  • طوری مستندش کنی که دیگری هم بتواند اجرا کند

یک اتوماسیون تا وقتی خودکار اجرا نشود و کس دیگری نتواند استفاده کند، تمام نیست.

دو سؤال نمونه، برای اینکه بسنجی

  1. اتوماسیونت را ساخته‌ای. از کجا می‌فهمی سه هفته بعد بی‌صدا خراب شده؟
  2. خروجی باید کجا برود که واقعاً استفاده شود — و چرا آنجا؟
M9 پروژه‌ی پایانی و ادامه ۴ فصل · ۱ جلسه

این ماژول این گیر را باز می‌کند«چطور این را به عادت تبدیل کنم، نه یک دوره‌ای که گذراندم؟»

بعد از این ماژول می‌توانی

  • یک پروژه‌ی واقعی و کوچک برای خودت انتخاب و طراحی کنی
  • بسازی و خودت بسنجی تمام شده یا نه
  • برای ۳۰ روز بعد برنامه داشته باشی
  • بدانی از اینجا به بعد کجا بروی

یک اتوماسیون در حال کار داری، و می‌دانی چرا کار می‌کند.

دو سؤال نمونه، برای اینکه بسنجی

  1. پروژه‌ات «تمام شد» یعنی چه؟ سه شرط بنویس.
  2. اتوماسیون دوم و سوم تو چه هستند؟
📎 ضمائم ۸ صفحه · مرجع